تسمه پولی چیست؟ | آشنایی با انواع تسمه و پولی

این خصوصیت باعث شده تا از این تسمه‌ها بیشتر در مصارفی مانند کشاورزی، خرمنکوب، ژنراتور الکتریکی، انواع پمپ و مواردی از این قبیل استفاده شود.

با توجه به اینکه تسمه‌های مسطح اصولا بالای پولی حرکت می‌کنند، طراحی پولی را طوری در نظر گرفته‌اند که به جای داشتن سطحی صاف، سطح محدب داشته باشد تا شرایط تنظیم مرکز تسمه را در حین حرکت فراهم سازد.

لازم به ذکر است که تسمه پولی‌های تخت دارای قابلیتی هستند که به راحتی می‌توان به وسیله آن‌ها افزایش اصطکاک و به دنبال آن افزایش انتقال نیرو را رقم زد. تنها کافیست طراحی و ساخت آن را با موادی در نظر گیرند که سطح تسمه را برای این کار آماده کند.

در گذشته جنس تسمه تخت از چرم و گاهی پارچه تشکیل می‌شد؛ اما امروزه از جنس پلیمری و لاستیکی نیز استفاده می‌کنند. حتما توجه داشته باشید که جنس تسمه‌ها را با توجه به نیاز خود انتخاب کنید.

عده‌ای گمان می‌کنند تسمه‌هایی که از جنس چرم هستند، به دلیل قدمت بالاتر و تکنولوژی و فناوری ساخت قدیمی‌تری که نسبت به تسمه‌های پلیمری و لاستیکی دارند، عملکرد ضعیف‌تری دارند؛ در حالی که خیلی از مصارف با تسمه‌های چرم، راندمان بهتری خواهند داشت؛ چرا که تسمه‌های چرم اغلب چسبندگی بیشتر و بهتری دارند.

2. تسمه گرد (Round Belts)

تسمه گرد یکی از انواع تسمه‌ها است که معمولا به روی پولی‌های U شکل قرار می‌گیرد. اتصال این تسمه به پولی، یا به وسیله بست‌های فلزی صورت می‌گیرد و یا از طریق جوش دادن دو قطعه به یکدیگر.

از تسمه‌های گرد تنها در مواقعی استفاده می‌شود که گشتاور تا حدودی پایین باشد، بار سبک باشد و اصطکاک نیز اولویتی نداشته باشد.

جالب است بدانید که تسمه‌های گرد در سایزهای متفاوتی قابل ساخت هستند و شما می‌توانید با توجه به شماره اختصاصی تسمه و مدول آن، نوع و سایز مورد نظر خود را انتخاب کنید.

3. تسمه V شکل یا ذوزنقه‌ای (V-belts)

با روی کار آمدن تسمه V شکل که به آن تسمه ذوزنقه‌ای، تسمه گوه‌ای یا طناب گوه‌ای نیز گفته می‌شود، یکی از مشکلات اساسی که سر خوردن و هم تراز بودن در حین حرکت بود را حل کردند.

مانند تسمه‌های مسطح، جنس تسمه‌های V شکل هم از لاستیک و پلیمر بوده و ظاهر ذوزنقه‌ای دارند که بر خلاف تسمه‌های گرد در برابر لرزش مقاومت بالایی دارند. این دسته از تسمه‌ها انتقال قدرت را با سرعت بالایی انجام می‌دهند و معمولا در خودروها استفاده می‌شوند.

در صورتی که بار زیادی به آن‌ها وارد شود، تسمه به دور پولی یا قرقره قرار می‌گیرد و ثابت می‌ماند (دچار لغزش و جابجایی نمی‌شود)؛ در نتیجه بازدهی بهتری صورت می‌گیرد و اصطکاک میان قرقره و تسمه نیز کاهش می‌یابد.

یکی از برتری‌هایی که تسمه‌های V شکل نسبت به سایر تسمه‌ها (به خصوص تسمه تخت) دارند، این است که فضای کمتری را اشغال می‌کنند اما به سبب ضخامت بالایی که نسبت به تسمه‌های تخت دارند، نیاز به قرقره یا پولی‌های بزرگتری دارند.

نکته قابل توجه این است که با توجه به کاربری مورد نظر خود، می‌توانید چند تسمه V را به یکدیگر متصل کنید تا به عنوان یک تسمه چندگانه یا همان multi-v کار کنند.

4. تسمه چند شیار (Multi-groove Belts)

تسمه چند شیار با نام تسمه polygroove هم شناخته می‌شود و با قرارگیری چند تسمه (معمولا 5 یا 6) v شکل در کنار یکدیگر، تسمه چند شیار تولید می‌شود. نسبت به تسمه‌های ذوزنقه‌ای نازک‌تر  و عریض‌تر هستند و انعطاف‌ پذیری بیشتری دارند که باعث افزایش بهره‌ وری تسمه‌های چند شیار می‌شود.

به دلیل این که از چند تسمه V شکل تشکیل شده، راحت‌تر خم می‌شود و همچنین سطح تماس کمتری دارد که باعث می‌شود اصطکاک کمتر و در نتیجه اتلاف انرژی کمتری داشته باشد.

از آن جایی که عموما اتلاف انرژی در تسمه‌ها به صورت گرما اتفاق می‌افتد، این تسمه‌ها حین کار معمولا دمای کمتری دارند که این دمای خنک باعث می‌شود عمر مفید آن‌ها افزایش پیدا کند.

برای کاربرد تسمه‌های چند شیار، می توان به انتقال قدرت و انتقال نیروهای بسیار بالا اشاره کرد.

تسمه‌های چند شیاری انواع مختلفی دارد که عبارتند از: تسمه چند شیار PH، تسمه چند شیار EPJ، تسمه چند شیار EPH، تسمه چند شیار PK، تسمه چند شیار PM و تسمه چند شیار PL. هر کدام از این تسمه‌ها طراحی‌های متفاوتی دارند و برای کاربردهای مختلفی استفاده می‌شوند.

5. تسمه آجدار (Ribbed Belt)

تسمه‌های آجدار از ترکیب تسمه تخت و تسمه v شکل ساخته می‌شوند. روی سطح این تسمه‌ها یک ساختار برجسته v شکل قرار دارد که باعث توزیع یکنواخت تنش در سراسر عرض تسمه و پولی می‌شود.

تسمه‌های آجدار کاربردهای متفاوتی دارند. از دستگاه‌های خانگی مثل ماشین لباسشویی تا تجهیزات کشاورزی و میکسرهای مواد غذایی کاربرد دارند.

6. تسمه تایمینگ یا دندانه دار (Timing Belts)

تسمه تایمینگ با اسامی تسمه دندانه‌دار و تسمه همزمان شناخته می‌شود و یکی دیگر از انواع تسمه‌ها هستند. از این تسمه‌ها به جای چرخ‌دنده‌ها و زنجیرها استفاده می‌کنند؛ چون هم سر و صدای کمتری دارد و هم نیاز به روغن کاری ندارند.

چون که اين تسمه داراي دندانه هستند آن‌ها را با پولي دندانه‌دار جفت می‌کنند و تا وقتی که در جای خود به درستي قرار گرفته باشند، احتمال لغزش آن‌ها بسیار کم است و با سرعتی ثابت به عملکرد انتقال نیرو ادامه می‌دهند.

تسمه‌های تایمینگ به تسمه‌های سخت جان معروف هستند. اما نکته‌ی مهم در مورد آن‌ها این است که باید نسبت به تعویض به موقع آن‌ها اقدام کرد؛ چون نقش حساسی در میان قطعات دیگر دارند و خرابی آن‌ها پر دردسر خواهد بود. برای کاربرد این تسمه‌ها می‌توان به استفاده در موتور ماشین‌ها اشاره کرد.

پولی چیست؟

پولی (pulley) یا در اصطلاح عامیانه فولی که همان قرقره است، یکی از قطعاتی است که مثل چرخ‌دنده است و مانند چرخ عمل می‌کند. پولی‌ها اصولا روی یک محور یا شافت محرک یا متحرک نصب می‌شود. پولی‌ها به وسیله کابل و یا تسمه‌ها به یکدیگر متصل می‌شوند و با توجه به سایزی که دارند، قابلیت افزایش و کاهش سرعت را دارند.

در پولی‌ها نسبت انتقال تسمه از میزان حساسیت بالایی برخوردار است. اگر نسبت انتقال بالا باشد، قدرت خروجی افزایش می‌یابد و چرخش پولی به دور خود که همان تعداد دوران محسوب می‌شود، کاهش پیدا می‌کند و اگر نسبت انتقال کمتر از یک باشد، قدرت خروجی کاهش یافته و تعداد دوران خروجی افزایش می‌یابد.

یکی از کاربردهای این قطعه برای انتقال دور با فواصل محوری متغیر بین قطعه محرک و متحرک استفاده می‌شود. این قطعه علاوه بر این کار، وظیفه تغییر سرعت دوران را نیز به عهده دارد.

انواع پولی

با توجه به این که تسمه‌ها انواع مختلفی دارند، باید پولی‌های متناسب با آن‌ها داشته باشیم. در ادامه انواع پولی‌ها را معرفی می‌کنیم تا بهتر بتوانیم ساختار تسمه پولی را بشناسیم.

پولی ساده

همانطور که از نام این پولی پیدا است، نوعی پولی است که ساختار ساده‌ای دارد. شکل ظاهری این پولی شبیه به یک رینگ شیاردار است که در حفظ و نگهداری تسمه نقش بسزایی دارد. البته طراحی پولی‌ها متفاوت است و با توجه به نوع تسمه ممکن است برخی از آن‌ها بدون شیار و با سطحی صاف طراحی شوند.

یکی از مزیت‌های پولی ساده، قیمت پایین و به صرفه آن است که در صورت استفاده از آن، هزینه تسمه مصرفی متناسب با آن نیز ارزان و اقتصادی خواهد شد.

در کنار این مزیت، دارای عیبی است که در روند کار این پولی اختلال به وجود می‌آورد. زمانی که پولی‌های ساده در محیطی با دما و فشار زیاد قرار می‌گیرند، منجر به سرخوردگی تسمه شده و در نتیجه ضریب انتقال کاهش می‌یابد.

پولی تایمینگ یا سنکرون

استفاده از هر تسمه‌ای برای پولی‌های تایمینگ مناسب نبوده و به دلیل ساختار و عملکرد متفاوت این پولی، انتخاب تسمه به حساسیت بیشتری نیاز دارد. اصولا از تسمه‌هایی که پهنای کمتری دارند برای این نوع پولی‌ها استفاده می‌شود.

یکی از دلایلی که باعث شده تسمه‌های پولی تایمینگ یا سنکرون با دیگر تسمه‌ها متفاوت باشند، بازدهی بالا و البته انتقال توان مشابهی است که در این نوع تسمه‌ها بیشتر دیده می‌شود. علاوه بر این، به دلیل سرنخوردن تسمه تایمینگ بر روی پولی، میزان کشش و سفتی تسمه در فرایند رگلاژ تسمه تایم به میزان تسمه‌های معمولی در پولی‌های ساده نبوده و این امر موجب کاهش فشار روی پولی‌ها می‌شود.

پولی تایمینگ که به پولی سنکرون نیز معروف است، ساختاری شبیه به زنجیر دارد. وظیفه اصلی پولی‌های تایمینگ ایجاد نسبت دور ثابت میان موتور و بار است.

با توجه به این که پولی‌های تایمینگ، دندانه‌دار هستند به تسمه‌های شبیه به خود (تسمه‌های دندانه‌دار) احتیاج دارند که بهترین گزینه برای این پولی‌ها تسمه تایم است.

پولی‌های سنکرون بر خلاف پولی‌های ساده احتمال سر خوردگی و لرزش ندارند؛ زیرا دندانه‌های پولی و دندانه‌های تسمه در یکدیگر چفت شده و این احتمال را کاهش می‌دهند. این ویژگی در این نوع پولی، فشار متحمل بر پولی را کاهش می‌دهد که به معنای یک اتفاق مثبت در ساز و کار حرکتی پولی است.

پولی‌های تایمینگ از لحاظ ظاهر دندانه‌ها، با یکدیگر متفاوت‌اند. همچنین فاصله بین دندانه‌هایش به دو گروه اینچی و میلی‌متری تقسیم می‌شود که منظور از تقسیم‌بندی آنها به این دو گروه، مضرب فواصل میان دندانه‌ها است که می‌تواند مضربی از اینچ و یا میلی متر باشد.

ضمنا پولی‌ها بر اساس شکل دندانه‌هایشان، تنوع نسبتا زیادی دارند که در جدول زیر به آن اشاره شده است.

کاربرد تسمه و پولی در صنعت

تسمه و پولی از مهم‌ترین اجزای سیستم‌های انتقال قدرت در صنعت به‌شمار می‌آیند. این مکانیزم به‌دلیل سادگی، انعطاف‌پذیری، راندمان مناسب و هزینه‌‌ی نگهداری پایین، در بسیاری از ماشین‌آلات صنعتی جایگزین روش‌های قدیمی‌تر مانند زنجیر و چرخ‌دنده شده است.

در واقع، اصلی‌ترین وظیفه‌ی تسمه و پولی در صنعت، انتقال حرکت از الکتروموتور به گیربکس‌های صنعتی و سپس انتقال نیرو به سایر اجزای خط تولید است و این سیستم در انواع پمپ‌ها مانند گریز از مرکز، دنده‌ای، پیستونی و دیافراگمی نیز کاربرد دارد. در بسیاری از تجهیزات صنعتی، به‌ویژه در شرایطی که فاصله‌ی بین محورهای محرک و متحرک زیاد است یا نیاز به کاهش لرزش وجود دارد، استفاده از تسمه بهترین گزینه است.